Mullah Mohammed Qazalji, a Mukriyan thinker and intellectual (the birth of an intellectual movement in Baghdad)

, ,August 2026 ,Pages 756_768

Authors

Sayyid Mohammad Amin Wazhi

DOI logo 10.17656/jzsb.12422

Keywords

Abstract

Throughout history, Kurdish scholars have played a prominent and influential role in the fields of science and culture in Baghdad. As one of the most important centers of Islamic civilization, Baghdad has been a scientific and cultural center in the Islamic world since its inception. Due to Kurdistan's geographical location between Iran and Mesopotamia, Baghdad became the second Arab city and capital of the Abbasid Caliphate, serving as a gateway to Kurdistan. This facilitated the strengthening of scientific and intellectual ties between Kurdish scholars and learning institutions and centers in Baghdad.
One of the most prominent of these figures was Zana Mullah Mohammad Qazalji (1895-1995), who was born in Mahabad, a Kurdish city in Iran. His scientific activity and intellectual prowess attracted the attention of Al-Azhar University in Egypt, where he earned a degree. However, his involvement in politics prevented him from returning to Iranian Kurdistan. Recognized for his scholarship and skill, he was invited to Baghdad, where he assumed the leadership of Al-Huda al-Muhammadi. He also delivered dozens of lectures in Kurdish, which were broadcast on Baghdad Radio.

References

  1. 1ـ محەممەد ئەحمەدیان، پێشەنگانی بیرووباوەڕ، مێژووی زانایانی ئایینی موکریان، انتشارات کردستان،2021، ل: 108.
  2. 2ـ حەسەن قزڵجی، پێکەنینی گەدا، پێشەکی، مامۆستا هێمن.
  3. 3ـ مامۆستا هەژار، چێشتی مجێور، چاپی دووهەم 2007.
  4. 4ـ شەڕەفخانی بدلیسی، شەڕەفنامە، وەرگێڕاوی، مامۆستا هەژار چاپخانەی جەواهیری، تاران، 1981، پەڕاوێز.
  5. 5ـ سەیید محەممەد حەمیدی، ڕۆژنامەی کوردستان، مەلا عەلی قزڵجی، 1946]
  6. 6ـ مامۆستا مەلا عەبدولکەریمی مودەڕڕیس، سەدەیەک تەمەنی نوورین، بە پێنووسی خۆی بناسە، ئامادەکردنی عەبدولئائیم مەعروف هەورامانی، بڵاوکراوەکانی تیشک، 12 ،2007ـ زایینی ـ 1428کۆچی.
  7. 7 ـ د. هیمداد حوسێن، ڕۆژنامەنووسی کوردی سەردەمی کوردی کۆماری دیموکڕاتی ئێران، سلێمانیە، سەردەم، 2002، ل: 67، و هەر وەها: اوضاع ایران در جنگ اول یا (تاریخ رضائیه) به قلم محمد تمدن، انتشارات مطبوعاتی تمدن 1305ش.
  8. 8 ـ گیو موکریانی، کەشکۆڵی گیو، بەرگی 2، ل: 176-177، چاپخانەی ڕۆشنبیری لاوان، 1988، بەغدا.
  9. 9ـ دوکتۆر عومەر عەبدولعەزیز، مەلا محەممەدی قزڵجی، زانا و ڕۆشنبیر و ڕۆژنامەنوس، 215.
  10. 10 ـ گۆڤاری سروە، ساڵی 3، ژمارە 19.
  11. 11ـ پێگەی ئیلیکتڕۆنیکی نووسەر، هەروەها: التربیة العلاجیة فی ضوء الداعیة محمد احمد الراشد، اكرم محمد الغلیان، 2010.
  12. 12 ـ دوکتۆر ئەحمەد ئەحمەدیان، تایبەتمەندێکانی بێ‌هاوتای “حوجرە”، مەکۆی پێگەیاندنی پڕۆفیسۆر فازیلی و هاوشێوەکانی، سایتی هاژە.
  13. 13 ـ مامۆستا شێخ محەممەد خاڵ لە کتێبی«الشیخ معروف النودهی»، کە بە پێنووسی مامۆستا ئەحمەد حەواری‌نەسەب، وەرگێڕانی فارسی، انتشارات کردستان، ساڵی 1999ی زایینی.
  14. 14 ـ مامۆستا مەلا عەبدوڵڵا ئەحمەدیان، سرزمین مهاباد، حەوتەنامەی «سیروان‌»، ساڵی 2003ی زایینی، بەشی 4، ژمارە 247.
  15. 15 ـ پاشکۆی گۆڤاری “الهدایة” (ساڵی 1368کۆچی، 1949زایینی).
  16. 16 ـ مامۆستا مەلا عەبدولکەریمی مودەڕڕیس، بنەماڵەی زانیاران، چاپخانەی شفیق بەغدا.
  17. 17ـ علامە قاضی محمد خضری، تاریخ مشاهیر جهان اسلام، 2004ی زایینی، انتشارات حسینی اصل.
  18. 18ـ مامۆستا مەلا عەبدولکەریمی مودڕڕیس، ڕۆژگاری ژیان، ئامادەکردنی، ڕەئووف مەحموودی، 1394ی هەتاوی، انتشارات کردستان.
  19. 19ـ دوکتۆر مارف خەزنەدار، مێژووی ئەدەبی کوردی، 2010، بڵاوکراوەی ئاراس، بەرگی 2، چاپی دووهەم.
  20. 20ـ مینۆرسکی و کورد، نووسەر: ولادیمیر مینورسکی، انتشارات مانگ، 2018ی زایینی، وەرگێڕ: ئەنوەر سوڵتانی.
  21. 21ـ عبدالکریم محمد المدرس، علماءنا فی خدمة العلم و الدین، ، 2014، دار احیاء التراث العربی،
  22. 22 ـ محەممەد ساڵح ئیبڕاهیمی، گۆڤاری گرشەی کوردستان، خاوەن‌ئیمتیاز، 1360/ 1981، ژمارە 9، تاران.
  23. 23ـ بابا شێخ مەردۆخ ڕۆحانی(شیوا)، مێژووی ناودارانی کورد، وەرگێڕانی ماجد مەردۆخ ڕۆحانی، 2011، ئاکادیمیای کوردی هەولێر.
Statistics
  • Article view13
  • Downloads7
  • First online2 August 2026
  • Published at2 August 2026

  • RIS
  • BibTeX
  • EndNote
  • Mendeley
  • APA (7th edition)
  • MLA (9th edition)
  • Chicago
  • Harvard
  • IEEE
  • Vancouver